السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
497
تفسير الميزان ( فارسي )
همانطور كه مسيحيان آن را رمز آن مىدانند . مستر « فابر » هم در كتاب خود ( اصل الوثنيه ) « 1 » مىگويد : ثالوث ( سه تايى ) را در بين هنديها نيز مىيابيم ، آنها هم به اين عقيده معتقدند و خدا را مركب مىدانند از : برهما ، و فشنو ، و سيفا . و اين ثالوث را نزد بودائيان نيز مىبينيم ، چون آنها هم مىگويند « بوذ » معبودى است داراى سه اقنوم و همچنين بوذيو ( جنسيت ) مىگويند « جيفاء » مثلث اقانيم است . و سپس اضافه مىكند كه : چينىها هم بوذه را عبادت مىكنند و آن را « فو » مىدانند ، و مىگويند : « فو » سه اقنوم است ، همانطور كه هنديها مىگفتند . دوان ، در همان « 2 » كتاب مىگويد : كشيشان كليساى منفيس مصر براى مبتدئينى كه تازه مىخواهند دروس دينى را بياموزند از ثالوث مقدس اينطور تعبير مىكنند كه اولى دومى را خلق كرد و دومى سومى را ، آن گاه هر سه يكى شدند بنام ثالوث مقدس . و روزى توليسو ، پادشاه مصر از كاهن عصر خويش « تنيشوكى » خواهش كرد ، اگر كاهنى بزرگتر از خودش و قبل از خودش سراغ دارد بگويد و نيز پرسيد : آيا بعد از او كاهنى بزرگتر از او خواهد بود ؟ كاهن در پاسخ گفت : بله پيدا مىشود كسى كه بزرگتر است و او خداست كه قبل از هر چيز است . و پس از او كلمه است و با آن دو روح القدس است . و اين سه چيز يك طبيعت دارند و در ذات واحدند . و از اين سه چيز ، يك چيز نيروى ابدى صادر شده . پس برو اى فانى ، اى صاحب زندگى كوتاه . « بونويك » هم در كتاب خود ( عقائد قدماء المصريين ) « 3 » مىگويد : عجيب و غريب ترين حرفها كه در ديانت مصريها انتشار عمومى پيدا كرده ، اين است كه معتقدند به لاهوت كلمه ، و اينكه هر چيزى و هر موجودى بواسطه كلمه آن موجود شده ، و كلمه از اللَّه صادر شده ، و در عين حال همان اللَّه است . اين بود عين گفتار بونويك ، كه انجيل يوحنا « 4 » با آن آغاز شده است . « هيجين » هم در كتاب خود ( انگلو « 5 » ساكسون ) مىگويد : فارسيان متروس را ، كلمه و واسطه و نجات بخش ايرانيان مىدانستند . و از كتاب « ساكنان اروپاى قديم » نقل مىكند
--> ( 1 ) . . . ؟ ( 2 ) . . . ؟ ( 3 ) . . . ؟ ( 4 ) . . . ؟ ( 5 ) . . . ؟